Intro
Vorig jaar heb ik een LED emmer aangeschaft om op een laagdrempelige manier te genieten van nachtvlinders. Het is een simpele, maar zeer effectieve methode om een beeld te krijgen van het nachtleven in eigen tuin. Tegenwoordig zijn er verspreid door het land mensen actief met LED emmers waardoor in de loop der jaren een mooi beeld is ontstaan van de verspreiding van nachtvlinders. Het is één van de makkelijkste manieren om nachtvlinders te lokken.
Wat is het precies en hoe werkt het?
Omdat de wereld van de nachtvlinders (en onderzoek naar deze soortgroep) nog altijd relatief onderbelicht is, hier enige uitleg over de LED emmer en hoe deze vangmethode toegepast kan worden voor onderzoek naar nachtvlinders. Een LED emmer is in feite niks meer dan een speciaal aangepaste emmer om nachtvlinders te lokken en bestaat uit de volgende onderdelen:
- De emmer is voorzien van een kabelluikje voor aansluiting powerbank (stroom voor de lamp)
- Bovenop de emmer zit een deksel met groot gat
- In het gat wordt een trechter geplaatst
- In de trechter wordt een lamp geplaatst met UV licht
- De lamp is voorzien van lamphouder bestaande uit drie plexiglas plaatjes
Het werkt als volgt: ter voorbereiding van het vangen van nachtvlinders, wordt de emmer gevuld met lege eierdozen. Deze eierdozen worden door de nachtvlinders als schuilplaats gebruikt, nadat ze door het UV licht in de trechter zijn gelokt. Via de trechter komen ze vervolgens door een klein gat in de emmer terecht. Rond zonsondergang (eind juli/augustus is dat grofweg tussen 21:30 en 22:00) wordt de emmer in de tuin neergezet. Hierbij is het van belang om de weersvoorspellingen voor de komende nacht te raadplegen. Bij neerslag en/of harde wind heeft het weinig zin. Nachtvlinders zullen zich dan gedeisd houden. Bovendien wordt de apparatuur dan nat. Het meest ideaal is: droog, weinig wind (max. windkracht 3), min of meer bewolkt en een tempratuur vanaf 15 graden C.
De volgende ochtend kan de emmer voorzichtig worden geopend om de vangst van afgelopen nacht te bekijken en te fotograferen. Daarna worden de vlinders, en vaak ook andere insecten die op het UV licht zijn afgekomen, vrijgelaten. De soorten en aantallen kunnen via waarneming.nl of de vlinderstichting worden doorgegeven. De gegevens komen uiteindelijk bij de NDFF (Nationale Databank Flora en Fauna) terecht, de natuurdatabank van Nederland. De LED emmer kan ook in een natuurgebied worden gebruikt voor onderzoek. Hiervoor is vooraf toestemming bij de desbetreffende beheerder vereist. Vaak zal toestemming verleend worden, zeker als de onderzoeksgegevens na afloop van de metingen worden gedeeld met de beheerder. Deze gegevens kunnen worden gebruikt om het natuurbeheer te evalueren en indien nodig, aan te passen. Nachtvlinders krijgen een steeds grotere rol binnen het Nederlandse natuurbeheer, omdat er steeds meer bekend wordt over hun leefwijze, ecologie en verspreiding. Vooral de aanwezigheid van veeleisende en zeldzame soorten, de zogeheten specialisten, kan veel informatie geven over een gebied.
Nachtvlinders en licht
Nachtvlinders komen op kunstlicht af. Denk hierbij een straatlantaarns, buitenlampen, verlichte reclameborden of het schijnsel van binnenverlichting. Dat komt omdat ze door kunstlicht gedesoriënteerd raken. De maan en sterren gebruiken ze om te navigeren, net als bijvoorbeeld ’s nachts trekkende vogels dat doen. Vandaar dat bewolkt weer kansrijker is om hogere aantallen nachtvlinders met kunstlicht te lokken. Bij een heldere nacht is er meer invloed van maan en sterren, en mogelijk vliegt een deel van de nachtvlinders hoger uit het zicht. Het gebruik van een emmer met UV licht is daarom een uitstekende manier om nachtvlinders te zien te krijgen.
De LED emmer is een mooie aanvulling op andere veelgebruikte methodes om deze hoofdzakelijk nachtactieve insecten te bewonderen en in kaart te brengen. Andere populaire methodes zijn een nachtvlinder opstelling met laken + lamp en het smeren/stropen van bomen. Het smeren van bomen (stropen) is een manier om vlinders te lokken met met een zoet en alcoholisch mengsel van stroop, suiker, fruit en bier. Sommige soorten nachtvlinders, zoals roesje, rood weeskind, piramidevlinder en meldevlinder, zijn vooral op deze manier te lokken.
29 – 31 juli 2026
De nachten van 29 op 30 juli en van 30 juli op 31 juli waren nagenoeg perfect: droog, weinig wind, deels bewolkt en zwoel met ongeveer 20 graden. Dus werd de LEM-emmer op een strategische plek neergezet in de tuin, op een overgang van bomen en struiken naar gazon. ’s Ochtends vroeg werd de emmer geleegd. Met grote voorzichtigheid, want bij de geringste beweging komen de gevangen nachtvlinders in beweging en is de kans groot dat ze uit de emmer vliegen en je ze kwijtraakt. Na het optillen van de deksel bleek de emmer na beide nachten bomvol te zitten met vlinders en andere insecten, zoals schietmotten en kevers. Per eierdoos werd de vangst in alle rust bekeken, gefotografeerd en vervolgens vrijgelaten. Hieronder een kleine greep uit de vangst.
Na het fotograferen en determineren van de soorten, zijn alle soorten en aantallen ingevoerd op waarneming.nl. Tussendoor heb ik ook in de tuin rondgelopen met zaklamp en hoofdlamp, om de vlinders die af waren gekomen op de buitenverlichting, te bekijken en fotograferen. Voor een overzicht van alle waarnemingen + foto’s, zie: Nachtvlinders Beetsterzwaag, 29 tot 31 juli 2026 (LED-emmer en zichtwaarnemingen met zaklamp). Het blijft fantastisch al die soortenrijkdom in eigen tuin. En het is natuurlijk prachtig dat je zoveel soorten kunt lokken met slechts een UV-lampje en emmer, om de volgende ochtend met een kop koffie de vangst te verwerken. Een leuke manier om het nachtleven in eigen tuin (of op andere plekken) te leren kennen, en gegevens over nachtvlinders te verzamelen. Kortom: weer een nieuwe verslavende bezigheid erbij. In de komende jaren zal ik het ook gaan gebruiken in natuurgebieden. Maar met name op locaties waar vooralsnog weinig bekend is over nachtvlinders.
