Intro
Op initiatief van de insectenwerkgroep Friesland vond op zondag 14 juni een excursie plaats in de Beetsterzwaagse bossen. De focus van de excursie lag voornamelijk op het vinden van zweefvliegen, een prachtige en veelzijdige insectengroep. In Nederland zijn +/- 350 soorten bekend. Omdat ik de laatste jaren steeds meer gefascineerd ben geraakt door zweefvliegen, besloot ik de 14e aan te sluiten. Bovendien vond de excursie plaats op mijn local patch, ideaal. Ik ken het gebied Beetsterzwaag tot in de puntjes en weet ook kansrijke plekken om zweefvliegen te vinden. Zonnige open plekken met bloemrijke planten zoals zevenblad, akkerkool, gewone berenklauw en braam. Of verborgen heideterreintjes waar naast zweefvliegen ook veel andere insecten zijn te vinden. Hieronder enkele foto’s van zweefvliegen die ik in de afgelopen twee jaar tegenkwam in Beetsterzwaag.
Zweefvliegen: korte kennismaking
Zweefvliegen heten zweefvliegen vanwege hun karakteristieke en unieke manier van vliegen: langdurig ‘stilstaan’ in vlucht, zijwaarts bewegen, achterwaarts. Letterlijk zwevend. Zoals bij de meeste soortgroepen, zijn er ook binnen de zweefvliegen soorten die je overal kunt tegenkomen. Van bossen tot weilanden en in tuinen/parken. Helaas worden ook zweefvliegen, net als veel insecten, in hun voortbestaan bedreigd. Door het verdwijnen van geschikt leefgebied, rigoureus maaibeheer en het gebruik van gif/pesticiden is het aantal zweefvliegen, zowel in soorten als aantallen, plaatselijk sterk teruggedrongen. Zweefvliegen zijn net als insecten zoals vlinders, libellen, bijen, hommels en sprinkhanen, een indicatie van een gezonde leefomgeving. De aan- of afwezigheid van soorten zegt iets over een gebied/omgeving.
Een kleine greep uit algemeen voorkomende soorten: Stadsreus, witte reus, gewone pendelvlieg, citroenpendelvlieg, blinde bij, kegelbijvlieg, snorzweefvlieg en gele halvemaanzweefvlieg. Zweefvliegen hebben soms de mooiste namen: Vliegende speld, onvoorspelbare bijvlieg, terrasjeskommazweefvlieg, hommelbijvlieg, fopwesp (meerdere soorten) of variabel elfje. Sommige zweefvliegen, zoals blinde bij en bijvliegen hebben een toepasselijke naam, ze lijken in eerste instantie op een bij. Maar zweefvliegen hebben een andere vlucht dan bijen, ze zweven. Zweefvliegen hebben ook geen angel om te steken zoals sommige bijen. Fopwespen idem, ze lijken op wespen. Echter, ook deze hebben geen angel. Door hun wespachtige uiterlijk dwingen ze toch respect af, of bij sommige mensen ontstaat de angst gestoken te worden door een fopwesp.
14 juni 2026
Klokslag 09:55: Ik parkeer mijn fiets tegen één van de grote sparrenbomen bij de parkeerplaats aan de Poostweg. Het is grotendeels bewolkt, zuchtje wind, ongeveer 20 graden. Ik zie al iemand met fotocamera in de aanslag, speurend langs de bosrand. Het blijkt Jack, ook deelnemer van de zweefvliegenexcursie. Even na 10:00 hebben alle deelnemers zich verzameld. Een select clubje van 10 personen. Erg leuk en toevallig is dat ik mijn nicht Lisa tref, familie van mijn moeders kant. Erg lang niet gezien en gesproken. Gedurende de excursie praten we bij, ondertussen kijkend naar alles wat op ons pad komt. Ook leuk is het om Peter de Boer te treffen, die met veel passie en liefde zijn kennis over o.a. zweefvliegen deelt.
We lopen rustig door de prachtige Beetsterzwaagse bossen en staan stil bij ieder insect. We lopen eerst over de vlonder van het Witte meer (ijsbaan), en dat levert al een schat aan moois op. Hier moet je wel stilstaan bij de vele libellen die er leven. Vuurlibellen, grote keizerlibellen, vroege glazenmakers, vele azuurwaterjuffers sierlijk over het water. Het Witte meer is nog maar zelden in gebruik als ijsbaan, als gevolg van de zachte winters. Afgelopen winter welgeteld één tot drie dagen dat men kon schaatsen. Voor onder meer libellen is het een belangrijk leefgebied, tientallen soorten planten zich hier voort, waaronder zeldzaamheden zoals gevlekte- en venwitsnuitlibel en sierlijke witsnuitlibel. Ook pantserjuffers zijn goed vertegenwoordigd. Gewone- en houtpantserjuffer en de beide wintersjuffers, bruine- en noordse winterjuffer. De winterjuffers zijn de enige inheemse libellen die als imago (volwassen insect) overwinteren. In de Beetsterzwaagse bossen is voldoende belangrijk overwinteringshabitat aanwezig voor ze, open plekken met struikhei en pijpenstrootje.
Ondanks het wat frisse weer, vinden we ook de nodige zweefvliegen. Snorzweefvlieg, terrasjeskommazweefvlieg, witte reus, gewone pendelvlieg en bessenbandzweefvlieg zijn enkele algemene soorten die ons pad kruisen. Minder algemene soorten zijn er in de vorm van boogkommazweefvlieg, geelbandwimperzweefvlieg, bosfluweelzweefvlieg, zwarthaarbandzweefvlieg en normale fopblaaskop. Peter legt deskundig uit waar je op moet letten bij het determineren van zweefvliegen. Er wordt stilgestaan bij kansrijke biotopen om soorten te vinden. Sommige soorten zijn dusdanig lastig in het veld op naam te brengen, dat vangen met de hand noodzakelijk is voor een zekere determinatie. Op deze manier kunnen diagnostische kenmerken worden bekeken, zoals haartjes. Met voorzichtigheid worden ze gehanteerd, en na bestudering losgelaten op dezelfde plek.
Uiteindelijk sprokkelen we een leuk lijstje insecten bij elkaar. Sprokkelen, want de weersomstandigheden voor het vinden van zweefvliegen waren suboptimaal. Zie: waargenomen vliegen 14 juni. Na afloop van de excursie bedanken we Peter voor zijn deskundige uitleg. Speciale dank ook voor Jerre voor de uitnodiging vanuit de insectenwerkgroep. We kunnen terugkijken op een mooie zondag in één van de mooiste stukjes van Friesland. Na afloop van de excursie gingen enkelen nog op onderzoek uit langs de bosranden aan de Poostweg. Dit leverde nog leuke soorten op in de vorm van roodbaardroofvlieg, dennenkniptor en levendbarende hagedis. Een korte zoektocht naar hazelwormen gaf geen succes. Ik voel een herpetofauna excursie aankomen, Beetsterzwaag is één van de beste gebieden in Friesland om reptielen en amfibieën te observeren. Wie interesse heeft om mee te gaan, laat gerust een berichtje achter via dit blog of via willembosma1989@gmail.com. Meer details zoals datum en tijdstip, volgen nog.
NATUURVERSLAVING 