Meer dan 750 soorten op een dag

Intro

Op zondag 7 juni was het weer zover, de jaarlijkse biodiversiteitsdag in het Leeuwarderbos. Tijdens deze dag, georganiseerd door natuurmuseum Fryslân en IVN Leeuwarden, werd het Leeuwarderbos en alle soorten die hier leven in het zonnetje gezet. Gedurende de dag werden verschillende excursies en kanotochten georganiseerd. De biodiversiteitsdag valt meestal samen met de IVN slootjesdag. Het IVN was dan ook weer van de partij. Zodoende konden kinderen en ouders/grootouders weer naar hartenlust met schepnetjes, bakjes, emmers en zoekkaarten aan de slag. De slootjes werden weer goed bemonsterd wat resulteerde in een breed scala aan gevangen waterbeestjes.

750 soorten: haalbaar of wishful thinking?

Zoals ieder jaar ga ik deze dag samen met Jeroen op pad, met als doel zoveel mogelijk soorten te vinden. Natuurlijk hopen we ook weer een handjevol nieuwe soorten voor het gebied te ontdekken. Vorig jaar eindigden we op 710 soorten, dus de lat voor dit jaar werd wat hoger gelegd. We zullen proberen de 750 soorten aan te tikken. We maken globaal een plan en toveren weer van alles tevoorschijn om zoveel mogelijk soorten te vinden. Met klopscherm bosjes kloppen voor kevers, wantsen, spinnen en andere beestjes. ’s Avonds nachtvlinderen met laken en lamp, met batdetector en warmtebeeldcamera vleermuizen en andere zoogdieren zoeken, ’s ochtends extra focussen op vogelzang. Verschillende habitats en vegetatietypen bezoeken voor zoveel mogelijk plantensoorten. De vegetatie veranderd continu, het ene jaar verdwijnen er soorten en komen er nieuwe bij.

Leeuwarderbos: een jong biodiversum op kleigrond

Het Leeuwarderbos is een jong bos op kleigrond, grenzend aan de wijk Bilgaard. Voor de inwoners van Leeuwarden (en ver daarbuiten) is het een prettig en aantrekkelijk wandelgebied. Het gebied is zeer toegankelijk. Er is altijd kans op leuke ontmoetingen: oog in oog met reeën, libellen die sierlijk over de sloten vliegen, vleermuizen die in de schemer jagen op nachtvlinders en muggen, zingende wielewalen of met een beetje geluk kom je een ijsvogel tegen. Wie rustig de tijd neemt om stil te staan bij bloemen, zoals jakobskruiskruid, fluitenkruid, dagkoekoeksbloem, boterbloemen of bramenstruiken, kan versteld staan van de verscheidenheid aan insecten. Van vlinders tot kevers, van zweefvliegen tot hommels en wespen. Op moment van schrijven (25 juni 2026) zijn er meer dan 3500 soorten vastgesteld in het Leeuwarderbos. En dat is een mooi aantal voor een bos van nog geen 40 jaar oud. Een afwisselend biodiversum dat volop in ontwikkeling is.

Resultaten biodiversiteitsdag 2026

We zijn ruimschoots de 750 soorten gepasseerd op 7 juni, uiteindelijk wisten we (met hulp van enthousiaste kinderen) 773 soorten te vinden. Een prachtig record, 63 soorten meer dan vorig jaar. Verschillende factoren liggen hieraan ten grondslag, te beginnen met de weersomstandigheden gedurende de dag.

• Nat en fris: op 7 juni was het fris voor de tijd van het jaar, aanvankelijk veel bewolking in combinatie met windkracht 4. De dag begon nat, wat gunstig is voor slakken, amfibieën en andere organismen die zich makkelijker laten zien
• Zonnig en droog: later op de dag werd het zonnig en nam de wind enigszins af. Dit resulteerde vrijwel meteen in hogere aantallen warmteminnende insecten zoals libellen, (zweef)vliegen , bijen, hommels en vlinders
• Digitale hulpmiddelen: het mobiel invoeren van waarnemingen is laagdrempeliger dan ooit. Het identificeren van soorten via obsidentify en iNaturalist werkt steeds beter. Zodoende kunnen steeds meer soorten op naam worden gebracht, al dan niet in combinatie met literatuur (boeken, veldgidsen) en microscoop/loep

Van de ruim 770 soorten die we aantroffen, waren maar liefst 59 nieuw voor het Leeuwarderbos. 13 soorten werden niet eerder aangetroffen binnen de gemeente Leeuwarden. Eén soort, Trixagus obtusus, werd nog nooit eerder vastgesteld in Friesland (met dank aan Jeroen voor de analyse). Deze kleine keversoort, familie van de dwergkniptorren, werd met behulp van klopscherm uit bosrank geklopt. Bosrank is een vrij zeldzame soort binnen het Leeuwarderbos, langs de Kalkvaart komt de plant sporadisch voor. Trixagus obtusus lijkt bosrank als voedselplant te gebruiken en heeft zodoende een relatie met de plant.

Voor de totale soortenlijst, het aantal soorten per soortgroep en een kaart met waarnemingen, zie: biodiversiteitsdag Leeuwarderbos 2026. Zeldzame soorten waren er in de vorm van geelpalpmot (tijdens nachtvlinderen) en enkele zeldzame mijten die specifiek op een bepaalde plant of boom leven. Op gewone esdoorn/Spaanse aak werden esdoornviltmijt en gewone esdoornmijt aangetroffen. Op bosrank werd naast bovengenoemde kever, ook bosrankmijt aangetroffen. Deze mijten staan te boek als zeldzaam tot zeer zeldzaam. Hierbij mag worden vermeld dat het waarnemerseffect wellicht een grote rol speelt.

Mijten zijn niet de populairste soortgroep waar mensen naar kijken, hoewel de kennis ervan langzaam toeneemt, mede dankzij digitale hulpbronnen. Feit is dat mijten ten opzichte van bijvoorbeeld dagvlinders, libellen, kevers en spinnen, een onderbelichte soortgroep zijn. Hierdoor ontbreekt data. Soms blijkt dat bepaalde soorten, achteraf bezien, niet of minder zeldzaam zijn. Omdat de kennis ervan is toegenomen, kennis/informatie toegankelijker wordt bij het grote publiek en er dus meer naar wordt gekeken. Hetzelfde effect hebben we kunnen zien bij nachtvlinders. Hoewel nog steeds enigszins onderbelicht en ondergewaardeerd, is de kennis ervan sterk toegenomen. Dit heeft geresulteerd in een mooie landelijke nachtvlinderdatabank, die nog steeds groeit. Veel mensen hebben in de afgelopen jaren deze fantastische soortgroep, naast de dagvlinders ontdekt. En velen geven hun waarnemingen door via waarneming.nl, vlinderstichting en NDFF. Van veel soorten is een goed beeld ontstaan wat betreft verspreiding.

Planten zijn meestal de meest vertegenwoordigde soortgroep tijdens de biodiversiteitsdag Leeuwarderbos. Vorig jaar werden 210 soorten waargenomen, dit jaar maar liefst 239 (met ook dank aan Erik Komen). Leuke en verrassende soorten waren grote boterbloem, bosbies, gewone agrimonie, paarse morgenster, bolderik en hangende zegge. Plaatselijk zijn krabbenscheer en grote ratelaar toegenomen. Poelruit stond na een jaar afwezigheid weer te pronken langs de slootkant op de kruising Vierhuisterweg-Rengerspad, nabij camping Taniaburg. Vorig jaar was de berm+slootkant nogal rigoureus gemaaid. Dit keer lag het er weer prachtig bij, met veel bloemrijke planten en daarop insecten. Van de brede wespenorchis, de algemeenste orchidee van Nederland, werd dit jaar slechts één exemplaar aangetroffen.

We kunnen weer terugkijken op een prachtige biodiversiteitsdag met veel soorten en veel belangstelling. Naar mijn idee werd het natuurevenement drukker bezocht dan voorgaande jaren. Kinderen vingen weer allerlei waterbeestjes, van vissen tot kikkervisjes, en waterschorpioenen tot poelslakken. Naast het zoeken naar soorten, gaf ik ook weer een excursie, met dit keer als onderwerp planten, vlinders en libellen. Het gaf wederom een voldaan gevoel om mensen te betrekken bij de soortenrijkdom in het Leeuwarderbos. Kinderen die mee waren gingen mooi op onderzoek uit, en ontdekten onder meer lieveheersbeestjes, spinnen, pissebedden en waterjuffers. Hieronder nog een slideshow van waargenomen soorten.