Oude zeedijk bij Nijkerk als korstmossen-monument

Intro

In de 18e eeuw ging men in Nederland op grote schaal langs kustlijnen steen toepassen als dijkwering, hout bood niet genoeg bescherming meer tegen de invloeden van de zee. Hiervoor werden dan zwerfstenen gebruikt die in de voorlaatste ijstijd vanuit Scandinavië werden aangevoerd. Deze zwerfstenen, in combinatie met basalt, zijn de aspect bepalende, oude zeedijken zoals we die kennen langs onze kust.

Op deze zeedijken kan men een hoge diversiteit aan korstmossen aantreffen. Dit komt omdat het qua planten schaars begroeid is. Korstmossen zijn zeer trage groeiers, over het algemeen groeien ze niet meer dan 0,1 mm per jaar. Dit maakt dat ze op veel plaatsen niet kunnen concurreren met hogere planten en mossen. Kortom: korstmossen doen het vooral goed op plaatsen waar weinig of geen planten groeien.

Veel korstmossen zijn aangewezen op stenige plaatsen zoals muurtjes, trottoirs, grafstenen, zwerfkeien (hunebedden) en (oude) zeedijken met verschillende soorten gesteentes zoals basalt en graniet. Bij Nijkerk ligt een oude zeedijk welke inmiddels bekend staat als een zeer bijzonder leefgebied voor allerlei korstmossen, een soort korstmossen-monument zou je kunnen zeggen.

bdr
Oude zeedijk bij Nijkerk (Nijkerkernauw), een bijzonder gebied voor korstmossen

Vrijdag 11 januari 2019

Samen met Tom, die net als ik verknocht is geraakt aan de intrigerende wereld van korstmossen, ben ik op vrijdagmiddag 11 januari even wezen kijken op de oude zeedijk ten westen van Nijkerk. Hier zitten heel veel bijzondere korstmossen, veelal zeldzame soorten. Enkele hier voorkomende soorten vindt je niet of nauwelijks elders in Nederland.

Helaas staat deze zeedijk sterk onder druk door snel oprukkende kruiden en grassen. Hierdoor dreigt deze korstmossen-hotspot zijn unieke waarde te verliezen. Gelukkig zijn er bevlogen korstmossenliefhebbers die alles op alles zetten om de korstmossenvegetatie op deze dijk te behouden. In dit geval door het handmatig wegtrekken van deze ongewenste vegetatie. Het zou mooi zijn om dit voor Nederland unieke korstmossen-monument, met allerlei zeldzame en bedreigde soorten, te behouden.

Kijken, genieten en determineren 

Ondanks het regenachtige en winderige weer die vrijdag, laten Tom en ik ons niet uit het veld slaan. We lopen een groot gedeelte van de oude zeedijk af, waar overduidelijk recent onderhoud heeft plaatsgevonden. De korstmossenvegetatie is inderdaad werkelijk fantastisch. We kijken onze ogen uit. Binnen enkele minuten zien we al veel verschillende soorten. Wel is het flink oppassen dat we niet uitglijden op de vele gladde stenen.

img-20190117-wa0010
Verwondering op de oude zeedijk (Foto: Tom van Heusden)

Een aantal soorten brengen we al gauw met behulp van literatuur en van internet afkomstige foto’s op naam. Tom heeft later thuis nog wat microscopisch onderzoek verricht om de kleinste details van soorten goed in beeld te krijgen om tot een juiste determinatie te komen.

De eerste algemene soorten zien we overigens al bij een sluis nog voor we de dijk op lopen. Oranje Dooiermos, Groot Dooiermos en Muurschotelkorst. Bij nog beter kijken ook Kop- en schotelkorst, Verborgen Schotelkorst, Steenpurperschaaltje, Valse Citroenkorst en Muurzonnetje. Het zijn soorten die op allerlei steen prima kunnen gedijen, mits niet teveel concurrentie met andere mossen en planten.

bty
Oranje Dooiermos
bty
Steenpurperschaaltje met eromheen minder opvallende soorten zoals Verborgen Schotelkorst en Muurzonnetje

Op de dijk zelf vinden we, in ieder geval voor zover we hebben gedetermineerd, een hele reeks aan leuke en bijzondere soorten.  Grote plakkaten Blauwgrijs Steenschildmos, Muurschotelkorst, Kastanjebruine Schotelkorst en het zeldzame Groot Dijkschildmos springen als eerste in het oog.

bty
Blauwgrijs Steenschildmos
bty
Blauwgrijs Steenschildmos
bty
Muurschotelkorst
bty
Groot Dijkschildmos
bty
Groot Dijkschildmos

Ook vinden we al gauw Rond Schaduwmos, Donker Landkaartmos, Zwarte Schotelkorst, Steenpurperschaaltje, Dikke Blauwkorst, Dunne Blauwkorst, Granietblauwkorst, ZeedambordjeGlanzend Steenschildmos en het zeer zeldzame Bruingrijs Steenschildmos, die enkel en alleen hier bekend is in Nederland. Van de bekermossen treffen we zeker Frietzak-Bekermos en Smal Bekermos, en waarschijnlijk ook het zeldzame Grof Bekermos. Ook staat her en der Ruw HeidestaartjePlatte Citroenkorst, Grove Geelkorst en Gelobde Citroenkorst zorgen voor extra kleur op de dijk met hun geeloranje kleuren.

bty
Dikke Blauwkorst
bty
Donker Landkaartmos
bty
Frietzak-Bekermos
bty
Kastanjebruine Schotelkorst
bty
Zwarte Schotelkorst
bty
Ruw Heidestaartje
bty
Platte Citroenkorst

Het is simpelweg schitterend al die verschillende vormen en kleuren op een relatief klein oppervlak, vastgehechte kunstwerkjes op een oude zeedijk die nu vooral dient als een soort natuurmonument. Alsof we op een soort groot schilderij staan. We beseffen ons maar al te goed dat we hier nog vaker naartoe moeten om de vele aanwezige soorten hier zo goed mogelijk te leren kennen, de korstmossen (en mossen) diversiteit is hier enorm. De volgende keer met zonnig weer, wordt vervolgd 😉

img-20190117-wa0005
Verschillende soorten op een kei (Foto: Tom van Heusden)

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s