Verslag van een enerverend (lang) weekend vogels kijken in Friesland. Misschien wel het meest hectische vogelweekend ooit in Fryslân.
Vrijdag 23 oktober
Klokslag 05:30 gaat weer de wekker, vol goede moed sta ik op. Alle benodigdheden voor het aankomende weekend had ik al ruim van tevoren bij elkaar geraapt. Deception Tours Vlieland staat weer voor de deur, het derde en daarmee laatste DT weekend van dit jaar. Kop koffie, broodje. Nog een laatste keer checken of ik echt alles heb ingepakt. 06:30 sta ik in het duister bij de bushalte aan de westkant van Beetsterzwaag. Het waait al flink met lichte regen. Een voorbode van wat nog komen gaat dit weekend. We (DT lotgenoten) zijn allemaal gewaarschuwd voor het onstuimige herfstweer dit weekend. Met op Vlieland op vrijdag nog relatief rustig weer. Met nog enigszins ruimte voor zon, redelijk droog, windkracht 4, aanzwellend tot 5. Maar zaterdag slaat het volledig om, windkracht 6 tot 7 en talrijke buien. Zondag wordt waarschijnlijk helemaal niks wat betreft vogels kijken, met over de hele dag windkracht 8 in de voorspelling. Het zal dus weer hard werken worden.
Voor de derde keer op rij dit jaar een DT weekend met harde wind. DT1 werd ‘gered’ door de vele zeevogels die we mooi hebben kunnen zien, tijdens DT2 zaten er al een paar leuke vogelsoorten en werden ook een paar zeldzaamheden ontdekt tijdens het weekend. En er was een plan B: nachtvlinders zoeken en bewonderen. Maar tijdens DT3 zou alles anders worden. Zeer lastige omstandigheden om te vogelen en om nachtvlinders te zoeken. Dan ben je blij dat er ook nog korstmossen en paddenstoelen zijn om te bekijken. De verwachtingen met betrekking tot vogelen waren dan ook laag gespannen. We zouden al blij mogen zijn met een Dwerggorsje of een paar Bladkoninkjes. Zoals gepland arriveer ik ruim op tijd in de veerhaven van Harlingen. Ik tref o.a. Merel, Benjamin, Lisette en Larissa op de boot. Onderweg gaan de gesprekken voornamelijk over vogels en het voorspelde onstuimige herfstweer. Op het dek staan vogelaars naar de winderige Waddenzee te turen.
Eenmaal op Vlie snel een fiets huren, bagage droppen en op zoek naar die ene zeldzaamheid. Ik begin het vogelweekend in de omgeving van Klaas Douwes. In de luwte van het bos en bosschages zitten vrij veel vogels. Groepjes Goudhanen, Vuurgoudhanen, Koolmezen, Pimpelmezen en veel Roodborsten. Vinken, Kepen, Sijzen, Barmsijzen. Foeragerend tussen de bladeren vele Koperwieken. Op zich was dat geen onaardig begin, aan vogels geen gebrek in eerste instantie. Vervolgens een rondje Stortemelk. Was het hier een maand geleden nog een drukte van jewelste met campinggasten, nu is het vrijwel uitgestorven. Ik zoek de paaltjes af, zanderige plekjes, hopen met stro en mest, toppen van struikjes. Dit vooral in de hoop een zeldzame tapuit te vinden, een Izabeltapuit bijvoorbeeld. Er zijn al meerdere opgedoken dit najaar in Nederland, waaronder op Texel en Ameland. Weinig vogels op Stortemelk, langs de bosrand wel wat van de gangbare soorten.
Vanaf Stortemelk loop ik via de bosrand en duinen van Ruige Plak richting de Oostervallei. Nauwelijks vogels te bekennen. Dan bekruipt me toch weer dat gevoel: heb ik de juiste keuze gemaakt dit weekend? Natuurlijk is en blijft Vlieland een heerlijk eiland, maar qua vogels laat DT3 vooralsnog te wensen over (en ja, we zijn ook wel verwend). Eenmaal terug op Stortemelk komt er een bericht vanaf Schiermonnikoog binnen. Ze hadden een Ruigpootuil ontdekt tijdens het Toxic Trash weekend op Schiermonnikoog. Toxic Trash is een soort van Deception Tours, maar dan op Schiermonnikoog. Een fantastische ontdekking natuurlijk, maar wel op het verkeerde eiland. Niet al te ver van Vlieland, maar toch heel ver weg. Nu maar hopen dat deze schitterende uil even wil blijven, want ik wil niet nu al van Vlieland af voor een zeldzaamheid, hoe mooi ook. De focus wordt weer verlegd naar Vlieland, het hier en nu. Enkele Kruisbekken vliegen laag over het bos. Ik fiets richting de waterzuivering, één van de weinige plekken waar ik met DT1 en DT2 niet ben geweest.
Maar ook bij de waterzuivering overheerst de stilte en leegte. Welgeteld één Roodborst, Grote Gele Kwikstaart en Vuurgoudhaan. Dan weer een melding, maar wederom van het ‘verkeerde’ eiland. Op Terschelling had men toegeslagen met de ontdekking van een Maskergors. Een typische soort waarvan je kon aanvoelen dat ie eraan zat te komen. Vorig jaar was een influx van deze dwaalgast, afkomstig uit het verre oosten (o.a. Rusland, Mongolië en China). Afgelopen winter hebben we kunnen genieten van deze soort op Texel. De Maskergors op Terschelling betreft het eerste geval voor Friesland. Het begint inmiddels toch wel te kriebelen om de oversteek naar Terschelling te maken. Ik was dat aanvankelijk al van plan vanwege de ook aldaar aanwezige Woestijntapuit. Maar het lijkt praktisch onhaalbaar, en ook de storm die de komende uren zal aantrekken, helpt niet echt mee.
En dan opeens biedt zich een oplossing aan, Andries doet in de DT3 app een oproep. Hij heeft samen met Marchel, Haije en Rudy een watertaxi geregeld vanaf Terschelling. Over een halfuur in de jachthaven van Vlieland. Toevallig wou ik daar net gaan vogelen, dus ik bel Andries met de vraag of ik nog mee kan. Dat kon, plek zat. Zo gezegd zo gedaan, verstand op nul en gewoon gaan. Fietsen parkeren achter het restaurant in de jachthaven, nog even geduld uitoefenen en al gauw verschijnt schipper Chris in beeld vanaf een winderige Waddenzee. We nemen snel plaats en zijn onderweg naar de oosterburen. Na een ruige zeetocht waarbij we flink heen en weer worden geschut, arriveren we nog geen halfuur later in West-Terschelling. Vanaf hier brengt Chris ons met zijn busje naar de Liesingerplak, een duinvallei bij Lies. Dan is Terschelling toch nog best een groot eiland. Na aankomst op de plek is het nog even zoeken waar we precies moeten zijn, stress. Verderop zien we een groep vogelaars staan.
We krijgen te horen dat de vogel al even uit beeld is, maar waarschijnlijk nog aanwezig. Echter, “is mogelijk opgeschoven richting oost” klinkt toch weinig hoopvol. Even ziet het er kansloos uit. Na een kwartier gezocht te hebben zonder resultaat poppen er enkele vragen op, zoals: “wat nu?” en, “hebben we wel de juiste keuze gemaakt?”. Vogel zou overal kunnen zitten, genoeg geschikt biotoop voor een Maskergors op locatie. Na ongeveer een halfuur vruchteloos zoeken horen we de vogel opeens roepen vanuit de vegetatie. En vervolgens zien we de vogel vliegen richting de plek van ontdekking. Hier krijgen we de Maskergors schitterend in beeld. Wat mij betreft veel mooier dan de Texel vogel afgelopen winter. Blij als een stel kinderen halen we opgelucht adem, feliciteren elkaar met deze geweldige soort en kunnen ons geluk niet op. 50% van onze missie was geslaagd (Ja, je wilt altijd meer als vogelaar).
Een paar kilometer verderop wachtte nog een zeldzaamheid op ons, de Woestijntapuit die al enkele dagen verblijft in de duinen ten noordoosten van Oosterend. We weten Chris over te halen ons hier ook nog naartoe te rijden (nogmaals bedankt Chris!), ondanks dat hij enigszins in tijdnood zit. Bij aankomst op locatie verspreiden we ons, in de hoop de vogel gauw te vinden. We zien al gauw een tapuit, duidelijk een gewone. Tapuit blijft mooi, maar waar zat het vrouwtje Woestijntapuit? Kon niet ver zijn, want al dagenlang gemeld op min of meer dezelfde plek. Dan opeens zie ik haar bovenin een heidestruikje zitten. Opvliegend, een stukje onze kant op, snel dalend in een duinpannetje. Vervolgens mooi foeragerend. Paar foto’s maken, genieten, en terug richting het busje. We wilden Chris niet onnodig lang laten wachten, zodat hij weer op tijd thuis kon zijn. Hij moest ons immers ook weer terugbrengen naar Vlie. De terugreis verloopt vanzelfsprekend gemoedelijk. 17:00 terug op Vlieland, perfect. We hadden het gewoon ‘even’ geflikt. In drie uur tijd heen en weer van Vlieland naar Terschelling en twee prachtige zeldzaamheden bewonderd, ondanks dat we beperkt de tijd hadden.
Het was een grote gok, een goeie uitkomst was zeer onzeker. Er lagen allerlei zwakke schakels op de loer. De wind die langzaam in kracht toenam, de tijd en bovenal de vogels zelf. Woestijntapuit was vooral qua tijd onzeker, dat de vogel er nog zou zitten twijfelden we niet aan. Maskergors vanwege het gedrag. Maskergorzen kunnen gemakkelijk urenlang uit beeld blijven, in alle stilte verstopt in de vegetatie. Of gewoon wegvliegen natuurlijk, om niet weer te worden gezien. Het geluk was aan onze zijde. Een mooi avontuur, een plan waarbij alles samenkwam. Eenmaal terug op Vlieland vinden we de Bergfluiter spec. terug die Andries, Marchel, Haije en Rudy eerder op de dag hadden ontdekt. Bergfluiter of Balkanbergfluiter? dat is nog even de vraag. Uiteindelijk kan een groot gedeelte van de DT crew nog meegenieten van deze boszanger. Het was heerlijk druk in het bos. Dag 1 van DT3 2026 was enerverend. Zowel op Vlieland als Terschelling geweest en drie zeer zeldzame vogels gezien: Maskergors, Woestijntapuit en een waarschijnlijke Balkanbergfluiter.
Zaterdag 24 oktober
Zaterdagochtend begint met een rondje hardlopen rondom het dorp en vuurtoren. Het regende immers toch tot een uurtje of 10:30. De tijd zo goed mogelijk benutten. Na het hardlopen een stevige lunch, koffie. Tijdens de lunch komt een melding binnen van een soort die ik (en wellicht velen met mij), totaal niet zag aankomen. Sperweruil!!! en dat in Friesland! Vogel zou vanochtend ontdekt zijn tijdens een wandeling in natuurgebied de Rottige Meente bij Wolvega. Dit kon toch niet waar zijn? maar op de foto bij de waarneming stond toch echt onmiskenbaar een Sperweruil. En dan knaagt het toch weer, zit je toch weer ‘vast’ op een regenachtig en winderig Vlieland. Wat nu?
Ik probeer zo rustig mogelijk te blijven. Sperweruil is dan wel geen nieuwe soort voor mij, het is wel een megazeldzaamheid en een schoonheid van jewelste. Eén van de mooiste vogelsoorten die je zou kunnen zien in Nederland. Een magische droomsoort. Deze zou ik toch heel graag willen zien, observeren en fotograferen. Maar ten eerste: ik zat op Vlieland, en het voelde toch niet goed om meteen halsoverkop van het eiland af te gaan. Ten tweede: vandaag nog met een reguliere boot terug was geen optie, onder meer vanwege het onstuimige weer. Leverde te weinig tijdswinst op. En ten derde: ik achtte de kans toch groot dat de Sperweruil wel een tijdje zou blijven. Refererend naar de Zwolle vogel van 2013/2014. Ik blijf dus voorlopig op Vlieland en ga proberen er het beste van te maken. Ondanks het weer dat nu echt een stormachtig karakter begon te krijgen.
Een rondje vogelen rondom mijn accommodatie levert weinig op. Door de harde wind zijn vogels ook nauwelijks te horen. Stilte in de duinen, in de bosjes, bossen. Alleen het ruisen van de wind. Af en toe een miezerige bui. Even over zee kijken levert ook weinig op: een paar Jan-van-genten, Grote Sterns, Zeekoet. Enkele Drieteenstrandlopers zijn toch even een fijne afleiding. Ik besluit dan mijn geluk maar te beproeven rondom het Westerse Veld, meteen ten westen van het dorp. Het valt me op ik weinig vogelaars tegenkom. Het lijkt erop dat velen al terug zijn naar de vaste wal. En ik kan ze geen ongelijk geven. Wel wordt de kans dat op Vlieland een zeldzaamheid wordt gevonden nog kleiner dan ie al was. Terwijl ik naar twee Toendrarietganzen en vier Kolganzen kijk, komt Wim Nap me tegemoet lopen. Hij is ook wel een beetje klaar met het onstuimige weer en besluit om 17:00 de boot naar de vaste wal te pakken. Ook hem kan ik geen ongelijk geven.
Ik neem lekker de tijd het Westerse Veld af te vogelen, en dit levert nog best veel leuks op. Niks zeldzaams, maar toch. De twee Toendra’s waren al leuk, maar een langsvliegende Kleine Zilverreiger zie ik hier ook niet vaak. Tapuit samen met een laat Paapje foeragerend op het veld. En na enig zoeken vind ik de Frater terug die gister ook aanwezig was. Althans, als het om dezelfde vogel gaat. Groenpootruiter, Eider, Zilverplevier, Rosse Grutto, stuk voor stuk fraaie soorten. Tussen de tientallen Steenlopers een Paarse Strandloper die niet al te schuw is. Bijna over mijn voeten lopend, druk foeragerend. En op de waddendijk minstens 50 Kepen foeragerend, blootgesteld aan de kille harde wind die nog steeds in kracht aan het toenemen was. De vogels laten zich goed benaderen en trekken zich weinig aan van voorbijgangers.
Ja, dit was toch wel echt genieten. Even vergeten wat zich afspeelde op de vaste wal. In het hier en nu zijn, dit was fijn. Ik had geen zin in gehaast, me in bochten moeten wringen. De aandacht geven aan alle mooie soorten om me heen, die ook echt die aandacht verdienden. 17:30 plof ik neer in mijn appartement. Genoeg wind getrotseerd voor vandaag. Even bijkomen. Om 18:00 loop ik café Oude Stoep binnen. Hier tref ik Jeroen, Merel, Joop, Benjamin, Lisette en Larissa. Gezellig een hapje eten en drinken, bijpraten over van alles, en weer even vergeten wat zich vandaag had afgespeeld aan de andere kant van de Waddenzee. Rond 20:00 staan we weer buiten en gaat het behoorlijk tekeer. We konden inmiddels wel spreken van een echte herfststorm. De Dorpsstraat was verlaten, een razende wind over Vlieland, bomen gingen heen en weer. Het duurde niet lang of de zoveelste bui van dit weekend was een feit. Ik bedankt iedereen voor een fijne avond en fiets zo snel ik kan naar mijn appartement. Eenmaal in mijn appartement beraam ik een plan voor morgen, aan de hand van verschillende scenario’s. Daarna is het tijd om te slapen.
Zondag 25 oktober
En zo rollen we de wintertijd weer in, klok een uur verzet. Nog voor 07:00 komt de melding binnen dat de Sperweruil van de Rottige Meente nog aanwezig is. Ik aarzel geen moment, wil de kans om deze droomvogel te zien niet laten liggen, en boek de boot van 11:25 terug naar Harlingen. De gehele zondag nog op Vlieland blijven is zo goed als zinloos, inmiddels was het windkracht 8 tot 9. De vermoeidheid sloeg inmiddels ook bij mij toe. Ik heb mijn portie Vlieland wel gehad voor dit najaar, het is mooi geweest. Ontbijten, spullen had ik al ingepakt, het appartement netjes opleveren. Vervolgens nog een laatste keer alle moed verzamelen en nog twee uurtjes vogelen op een stormachtig Vlieland. Zoals verwacht levert dit nauwelijks iets op, hoewel in de luwte van de bosrand en duinpannetjes wel Kramsvogels en Koperwieken verscholen zitten. Onder safaritenten en andere luxe tenten op Stortemelk, zitten vogels ondergedoken, vooral Vinken, Roodborsten en Merels.
Ik kan nauwelijks wachten om weer op de boot te stappen, als het een beetje mee zit kan ik vanmiddag genieten van één de mooiste vogelsoorten die je kunt zien in Nederland. Zou dan pas de tweede keer in mijn leven zijn een Sperweruil te zien. In de tussentijd werd de vogel steeds gemeld, bijna continu in beeld, jaloersmakende foto’s op waarneming.nl. De boot vertrekt zoals gepland om 11:25. Aan boord zo’n beetje de laatste DT gangers, velen hadden blijkbaar hetzelfde plan als ik. Onderweg kom ik o.a. Joey Braat tegen, en vraag of ik met hem mee zou kunnen rijden vanaf Harlingen richting de Sperweruil. Na wat overleg blijkt dit te kunnen (nogmaals bedankt). En zo meren we aan in Harlingen, pakken de bus naar het grote parkeerterrein en zijn onderweg naar Zuid-Friesland. Geen oponthoud, reis verloopt voorspoedig. Langs de Pieter Stuyvesantweg is snel een parkeerplekje gevonden. Nog een stukje lopen richting de plek waar de Sperweruil voor het laatst is gemeld.
Vele tientallen mensen komen we tegen, het is een drukte van jewelste. Overal staan mensen op de smalle paadjes door het laagveengebied. Een prachtig gebied sowieso, waar er in Friesland meer van zijn. Rottige Meente, Alde Feanen, Oosterschar, De Deelen o.a., stuk voor stuk laagveen postzegels. Postzegels met hoge natuurwaarden, en af en toe een uitschieter tussen de al aanwezige zeldzame soorten in het laagveenreservaat. Met in dit geval een publiekstrekker van formaat, een onmiskenbare Sperweruil uit het hoge noorden. Een dwaalgast die niemand zag aankomen, want geen berichten uit bijvoorbeeld Duitsland, Denemarken en Zweden van afgedwaalde vogels. Daarvan was in 2013/2014 wel sprake, toen een Sperweruil geruime tijd in Zwolle verbleef. Wellicht is deze Sperweruil meegekomen met de noordelijke tot noordoostelijke wind onlangs in Europa.
Om het verhaal niet veel langer te maken dan nodig: Om 14:45 staan we op enkele meters van een Sperweruil, als in een droom, de vijfde Sperweruil ooit in Nederland, althans gedocumenteerd. In het laagveenmoeras van de Rottige Meente, in een berkenbroekbos, perfect biotoop voor deze schitterende uil. De setting waarin deze vogel zich bevindt is vele malen mooier dan die van Zwolle destijds. Die van Zwolle zat langs het spoor, drukke wegen, industrie, hoogspanningsmasten. Deze in een mooi natuurgebied, in herfstachtige taferelen, moerasbos, veenmossen. Met een windkracht 4 is het een stuk aangenamer dan op Vlieland. De Sperweruil vliegt soms als een Sperwer of Havik dat doet, door het berkenbos. Gaat steeds weer op een tak zitten, niet ver van de vele bewonderaars. Ik kom veel bekenden tegen, waaronder Huib, Leo en Ferry. Na een klein uurtje lopen we terug naar de auto. Als ik mijn spullen uit Joey’s auto pak, vliegt nog een late Visarend langs. Even later geeft Huib me een lift naar Wolvega (het streekvervoer laat te wensen over, nogmaals bedankt Huib). Rond 17:00 plof ik thuis op de bank, wat een weekend is het geweest. Maar zelfs dit was nog niet alles… (tekst gaat verder onder de foto)
Maandag 26 oktober
Nu we toch bezig zijn, de storm duurde nog tot na het weekend. Omdat ik de zondag mooi op tijd thuis was, gaf me dat energie om maandag nog naar Ameland te gaan. Ik kon het niet laten toch nog een poging te doen voor de Izabeltapuit die hier zeker al een week zit, langs de waddendijk t.h.v. Hollum. Vanaf de middag gingen boten weer volgens normale dienstregeling, de wind zou afzwakken. Toch maar gaan. Onderweg op de boot komt de melding dat de Izabeltapuit er nog zit, altijd fijn. Gister was de vogel niet gemeld, dus een beetje spannend was het wel. De boot had een dik halfuur vertraging, dus eenmaal op Ameland gauw op de fiets richting Hollum, via de waddendijk. Het is nog vrij hard werken met windkracht 5 tegen. Iets voor 14:30 zet ik mijn fiets tegen een hek langs de waddendijk t.h.v. Hollum. Met het blote oog zie ik al iets scharrelen op de dijk. Een korte blik door de verrekijker is voldoende om vast te stellen dat het de Izabeltapuit betreft.
Ik klap mijn telescoop uit om de vogel beter te bekijken. Zoals verwacht is de vogel weinig schuw en goed te benaderen. Een Izabeltapuit uit het boekje: af en toe een karakteristieke opgerichte houding, maar vooral een bleek en contrastarm voorkomen. Lichte en soms onopvallende wenkbrauwstreep, geelbruine oorstreek, opvallende zwarte duimvleugel in contrast met lichte dekveren. Onderscheid met Tapuit kan lastig zijn, maar in dit geval onmiskenbaar. Wat meehelpt is dat er verder nauwelijks een mens te zien is op de waddendijk. Ik heb de Izabeltapuit helemaal voor mezelf, deze komt soms richting mij gelopen, al foeragerend langs de dijk. Alle tijd om de kleeddetails te bestuderen, het gedrag te observeren. Eigenlijk is deze veel mooier dan de vogel die ik onlangs op Texel zag, waar minstens 200 man op af kwamen (Dutch Birding vogelweekend). Dat er toch af en toe fietsers langskomen die de vogel doen opvliegen terwijl deze insectjes vangt, mag de pret niet drukken.
Omdat ik de boot van 16:00 terug wil nemen, besluit ik na een halfuur al vogelend vanaf de fiets weer richting de veerdam te gaan, dit keer de wind in de rug. Rosse grutto’s, Zilverplevieren, Goudplevieren, Wulpen, Scholeksters, Tureluurs en talloze Bonte Strandlopers sieren zoals altijd het wad. Dan valt mijn oog op een steltloper die opvallend snel heen en weer rent, heel ander foerageergedrag vergeleken met andere steltlopers. Ik trap meteen op de rem, kijker erop. Een bruingrijze tot witte steltloper, opgewipte snavel, oranjegele poten, Terekruiter! Die zat er dus ook nog, was al ruim drie weken niet gezien. Een leuke verrassing! Snel de telescoop weer uitklappen voor wat bewijsplaatjes. Dit lukt met enige moeite, vanwege de nog altijd harde wind. Een erg leuke herontdekking waar later in de week nog meerdere vogelaars van hebben genoten. Met een (min of meer) verwachte Izabeltapuit en een onverwachte herontdekte Terekruiter wordt nog wat extra kleur gegeven aan wat al een zeer succesvol (lang) weekend was. Het begon winderig en werd stormachtig. Stormachtig zowel qua weer als zeldzame vogels. Een memorabel vogelweekend in Fryslân.
