Leuke waarnemingen uit het veld
Naast vogels, die een prominente rol spelen in mijn blogs, ben ik natuurlijk ook dit jaar veel in het veld te vinden voor insecten. Vooral in de periode april-oktober, omdat er dan veel te beleven valt op dit gebied. Dagvlinders, libellen en sprinkhanen zijn favoriet, maar ook nachtvlinders, bijen/hommels, kevers, wantsen en zweefvliegen zijn erg geliefd bij mij. Eigenlijk is ieder insect de moeite waard. Het dagvlinderseizoen begint eind februari/begin maart, wanneer de temperaturen langzaam oplopen en de eerste citroenvlinders, gehakkelde aurelia’s en atalanta’s weer actief worden. Het libellenseizoen start eind april/begin mei, wanneer soorten zoals vuurjuffer, glassnijder en vroege glazenmaker weer vliegen. Hoe later in het seizoen, hoe meer sprinkhanen kunnen worden waargenomen. Vooral op zang zijn veel soorten te vinden, net als bij vogels. Er zijn uitzonderingen, zoals de sikkelsprinkhaan, die wel enigszins geluid maakt, maar niet of nauwelijks voor mensen hoorbaar.
Voor insecten hoef je in principe niet ver van huis. Sterker nog, zelfs binnenshuis kun je al veel tegenkomen. Licht bijvoorbeeld, trekt van alles aan, van nachtvlinders tot kevers en vliegen. Zo was het in mei een komen en gaan van meikevers in mijn huis. ’s Avonds heb ik meestal de ramen open staan, en dan heb je zo een tiental hyperactieve meikevers door huis vliegen. Of landt er pardoes een hoornaar op het toetsenbord van mijn laptop. Het is even schrikken als zo’n grote wesp voor je neus zit, maar hoornaars zijn zachtmoedige en nuttige insecten. En erg mooi om te zien. Ik moet er niet aan denken om zo’n dier in paniek dood te slaan, het vindt zijn weg wel weer naar buiten. En anders pak ik mijn schepnet en vang ik het, om het vervolgens vrij te laten. Met een beetje geduld zijn ze zelfs hanteerbaar.
Ook in de tuin is het een komen en gaan van insecten. Hommels, bijen en zweefvliegen die zich tegoed doen aan nectar op jakobskruiskruid en bramen, patrouillerende glazenmakers die binnen hun territorium heen en weer vliegen, zonnende heidelibellen op boomstammen en muren en een breed scala aan dagvlinders. Vooral bont zandoogje, klein geaderd witje, boomblauwtje, kleine vos en citroenvlinder doen het dit jaar goed hier. Op 2 augustus zag ik zowaar een koninginnenpage door de tuin fladderen, een nieuwkomer voor mij in Beetsterzwaag. Deze grote vlinder wordt steeds vaker noordelijk waargenomen, en profiteert van klimaatverandering en een breder aanbod van schermbloemigen, zoals peen, venkel en gewone berenklauw.
Voor mijn werk ben ik dit jaar ook veel met insecten bezig. Zo doe ik op het gebied van dagvlinders en libellen op verschillende plekken inventarisaties. In Groningen, maar ook verder van huis, in de Betuwe. Inventarisaties zijn belangrijk, omdat de aan- of afwezigheid van soorten veel zegt over de kwaliteit van de leefomgeving en natuurgebieden. Vlinders en libellen stellen immers de nodige eisen aan hun leefgebied. Zo hebben vlinders zowel nectar- als waardplanten nodig voor hun voortbestaan, nectarplanten als voedselbron, waardplanten als voedselbron voor de rupsen. En er moet voldoende schuilgelegenheid zijn, microklimaatjes. Libellen stellen eisen aan de waterkwaliteit. Bij brakke en vervuilde wateren zul je minder (of geen) libellen aantreffen. Als na jaren van aanwezigheid opeens libellen verdwijnen of in aantal afnemen, is daar een oorzaak voor. Die oorzaak kan deels worden gezocht in het water, maar er kunnen ook andere factoren een rol spelen. Geen wonder dus dat deze kritische insecten een grote rol spelen bij het maken/aanpassen van natuurbeleid.
De vele uren die je in het veld doorbrengt, brengt regelmatig mooie momenten. Honderden houtpantserjuffers die rondom je hoofd zweven hebben iets magisch, maar oog in oog komen te staan met een soort waarvan je dat niet verwacht is nog leuker. Zo kwam ik laatst een zuidelijke keizerlibel tegen, die door het koele weer nog niet actief was, hangend in de vegetatie. Een schitterende waarneming. Ooit was de zuidelijke keizerlibel een zeldzaamheid, tegenwoordig vrij algemeen. Vroeger ging je ze zoeken in Zuid-Limburg of langs de uiterwaarden in de buurt van Nijmegen, tegenwoordig zitten ze ook in de stad.
Tijdens het zoeken naar dagvlinders en libellen kom je ook veel sprinkhanen tegen. Algemene soorten zijn krasser, ratelaar en grote groene sabelsprinkhaan, die makkelijk op geluid zijn waar te nemen. Vooral laatstgenoemde soort is opvallend aanwezig met zijn harde zang dat een groot deel van de dag hoorbaar is. Een stuk minder opvallend, want alleen voor mensen met een goed gehoor weggelegd, is de greppelsprinkhaan. Deze vrij algemene, kunstzinnige sprinkhaan, zit veelal verborgen in wat hogere en dichte vegetatie en maakt een aanhoudend zoemend geluid. Het lijkt het meest op het zoemen van een elektriciteitsmast. Als je je gaat focussen op het geluid, kom je erachter dat de soort op sommige plekken talrijk voorkomt, ook in stedelijk gebied. De aanwezigheid van deze soort is een goed teken, want het zegt iets over de kwaliteit van bermen en graslanden. Op allerlei plekken hoorde ik deze soort, maar ook zien lukte zelden. Slechts eenmaal om precies te zijn.
Boerenlandvlinders op de kaart
Een ander leuk project in het kader van insecten dit jaar, betreft het project boerenlandvlinders op de kaart. Tijdens dit project wordt aandacht besteed aan de Drentse boerenlandvlinders. Voor 12 soorten boerenlandvlinders vormt de provincie Drenthe een belangrijk leefgebied, omdat Drenthe voor een groot deel uit agrarisch gebied bestaat. Het gaat om soorten die o.a. leven in graslanden, bermen, bloemrijke greppels en overhoekjes met bloemen en kruiden. Enkele soorten zijn bruin zandoogje, koevinkje en icarusblauwtje. Het buitengebied/agrarisch gebied van Drenthe is relatief onderbelicht wat betreft verspreidingsgegevens van vlinders, ten opzichte van de veel bezochte natuurgebieden, zoals bossen, hoogveengebieden en heidevelden. Om een beter beeld krijgen van hoe het gaat met de boerenlandvlinders, is dit project dit jaar van start gegaan, een initiatief van Landschapsbeheer Drenthe en de Vlinderwerkgroep Drenthe.
Vrijwilligers zijn onmisbaar bij dit grote inventarisatieproject. Verspreid door Drenthe zijn veel kilometerhokken waar niet/nauwelijks waarnemingen zijn gedaan van vlinders. Kilometerhokken zijn vierkante gebieden van 1 bij 1 km die worden gebruikt voor het in kaart brengen van de Nederlandse biodiversiteit. Om een beeld te krijgen van de vlinders in slecht onderzochte gebieden, is de inzet van vrijwilligers onmisbaar. Daarom worden in het kader van dit project meerdere vlinderexcursies georganiseerd. De excursies kunnen worden gezien als een soort spoedcursus boerenlandvlinders. Er wordt bij de excursies aandacht besteed aan het herkennen van de boerenlandvlinders (12 soorten), hun leefwijze en leefgebieden. Daarnaast wordt uitleg gegeven over hoe mensen op een laagdrempelige manier kunnen bijdragen aan het tellen/monitoren van boerenlandvlinders in eigen omgeving, en hoe waarnemingen kunnen worden ingevoerd/vastgelegd via waarneming.nl.
Een erg leuk en waardevol project waarbij natuurkwaliteit in agrarisch gebied een belangrijk onderwerp is. Het voorkomen van boerenlandvlinders zegt veel over de kwaliteit van de omgeving en het landschap. Het streven is om Drenthe zo goed mogelijk in kaart te brengen met de inzet van de vrijwilligers. De verzamelde gegevens zullen in de toekomst worden gebruikt bij het natuurbeheer- en behoud in agrarisch gebied. Door in kaart te brengen waar bepaalde soorten leven, kun je ze beter beschermen. Zodat we niet alleen nu, maar tot in de verre toekomst kunnen genieten van vlinders, en een gezonde leefomgeving. We moeten zuinig zijn op wat er nog is, her en der zijn veel vlinders (en andere soorten) hard achteruit gegaan. Het project boerenlandvlinders op de kaart mag dan ook worden gezien als 1 van de vele belangrijke initiatieven op het gebied van natuurinclusieve landbouw. Een initiatief waarbij natuur in het agrarisch gebied in het zonnetje wordt gezet, waarbij kennis wordt uitgewisseld, waar mensen in verbinding worden gebracht met vlinders en natuur in het algemeen.
Meer weten? of zou je zelf een bijdrage willen leveren aan het in kaart brengen van boerenlandvlinders in Drenthe? Stuur een mail naar info@vlinderwerkgroepdrenthe.nl, of laat een reactie achter onder dit bericht. Zie ook: Website Vlinderwerkgroep Drenthe
NATUURVERSLAVING 