Wat een rustig weekend op Vlieland beloofde te worden…

Intro

In het weekend van 4 tot 6 oktober was het DT2 weekend op Vlieland georganiseerd. Na bijna een jaar niet op Vlieland te zijn geweest en het 1e DT weekend aan me voorbij te laten gaan, was het verlangen om weer naar Vlieland te gaan sterk gegroeid. Op de woensdagavond van 2 oktober nog even de weersvoorspellingen bekijken, die zagen er goed uit voor aankomend weekend. Overnachting regelen, veel blijkt al volgeboekt op Vlieland. Uiteindelijk een kamer gereserveerd bij hotel ‘Het Eiland’. Bootticket boeken, check. Alles was geregeld voor een heerlijk weekend vogelen op het mooiste waddeneiland.

De vrijdag van het DT2 weekend skip ik, aangezien ik die dag van 17:00 tot 21:00 een netwerkborrel had bij Ecogroen in Meppel. Wel nam ik het besluit dan de maandag ook mee te pakken, zodat ik toch 3 dagen op het eiland kon verblijven. Niets leek een rustig weekend op Vlieland in de weg te staan. Maar het is oktober, altijd weer een spannende maand wat betreft vogels. Dat bleek dit weekend ook wel weer.

5 oktober 2024

Na een geslaagde netwerkborrel plof ik rond 22:00 bij Siska op de bank. We besluiten het niet te laat te maken. Na een goede nachtrust gaat om 05:45 de wekker. Douchen, ontbijten, koffie en vervolgens in de duisternis op de OV fiets naar het treinstation. Tikkende en zingende Roodborsten kondigen de dag aan. Om 06:54 zit ik in de trein van Groningen naar Leeuwarden, deze rijdt keurig op tijd zodat ik mijn aansluiting naar Harlingen Haven makkelijk haal. Eenmaal in Harlingen ga ik eerst langs de supermarkt, ik heb nog een klein uurtje voordat de boot gaat. Dat geeft me ook tijd om nog even in de haven te vogelen. Er trekken veel vogels over de haven. Hoofdzakelijk Graspiepers, Vinken en Zanglijsters, maar ook Grote Gele Kwikstaarten, Witte Kwikstaarten en een enkele Veldleeuwerik.

In de haven zelf is het, op meeuwen en wat Aalscholvers na, vrij rustig met vogels. Een IJsvogel vliegt laag over het water richting de Waddenzee. Doordat de zon fel schijnt kleurt de IJsvogel van blauw tot groen, een mooi gezicht. Even later komt de IJsvogel terug en gaat vlakbij op een paal zitten, helaas net achter een boot. Een 2e IJsvogel komt vanuit het oosten aangevlogen en roept veel. Een leuk begin van een mooi weekend en hopelijk een voorbode voor meer leuke waarnemingen. Eenmaal op de boot neem ik een kop koffie en doe ik een powernapje. Het laatste deel van de bootreis klim ik het dek op om de eerste Vlieland-soorten van dit weekend te noteren. Een Zeekoet en Roodkeelduiker ter plaatse op zee en een overvliegende Grote Stern zijn geen slecht begin. Ik zal tijdens mijn verblijf op Vlieland zoals altijd weer een weekendlijst bijhouden met waargenomen soorten.

11:00 meert de boot aan en loop ik naar Zeelen. Snel een fiets halen en vervolgens naar mijn accommodatie aan de Dorpsstraat. Hier drop ik mijn bagagetas om vervolgens een rondje te vogelen in het dorp. Een overvliegende Roodkeelpieper wordt gemeld vanaf de ijsbaan, vliegend richting zuidwest. Dat is mijn kant op, dus ik spits mijn oren. Helaas is het behoorlijk druk in de Dorpsstraat en hoor ik nauwelijks vogels. Als eerste breng ik een bezoek aan de begraafplaats, altijd een mooie plek om even te vogelen. Op een Roodborst, Merel en Koolmees na, zit er weinig. Even verderop hoor ik de eerste Bladkoning van het weekend. Wat betreft aantallen Bladkoningen is het najaar van 2024 een stuk beter dan vorig jaar. Ook op mijn local patch in Beetsterzwaag had ik al 2 vogels.

Koperwiek overvliegend, Keep kort ter plaatse in een esdoorn, Heggenmus in de bosjes en een Vuurgoudhaan hoog in de dennen. Via de DT2 appgroep komt de ene na de andere overvliegende Grote Pieper door, het blijkt een goede trekdag voor deze schaarse soort uit het oosten. Opvallend zijn ook de vele Atalanta’s op het eiland. In de bosjes rondom de waterzuivering zitten leuke aantallen Goudhaan. Vanaf de uitkijktoren ‘Sjouwermansbol’ scan ik het luchtruim af. Dit levert een Grote Pieper, Kneu en enkele Boerenzwaluwen op. Dan is het tijd voor een rondje jachthaven en industrieterrein, vaak de enige plek op het eiland om een Zwarte Roodstaart te vinden. Ook hier is het vrij rustig met vogels. Bij de strandopgang in de noordoosthoek vliegt een Strandleeuwerik over. Verder vermaak ik me met een tamme Rietgors die steeds terugkomt op dezelfde plek. Tot op enkele meters is de vogel te benaderen.

Vervolgens het bosgebied Ruige Plak in. Hier min of meer hetzelfde beeld als elders op het eiland, weinig vogels. Enkele Zanglijsters schieten weg tussen de dennen, groepje Sijzen overvliegend en weer een groepje Goudhanen. Op een dikke eik zonnende Atalanta’s met enkele Hoornaars erbij. Dan gaat de telefoon, het is Jeroen, die samen met Merel, Gijs, Vincent en anderen het weekend doorbrengt. We spreken af elkaar vanmiddag al vogelend ergens te treffen en ’s avonds gezamenlijk te eten in de Oude Stoep. Merel reserveert een tafel voor 6 personen. Ik laat het bos achter me en fiets richting het Westerse veld, ten westen van het dorp. Op het wad bij het Westerse veld is het genieten van onder meer Scholeksters, Wulpen, Steenlopers, Rosse Grutto’s en Eiders. Enkele Wulpen jodelen er flink op los, alsof het voorjaar is. Opeens is er paniek onder de vele vogels, een vrouwtje Sperwer vliegt laag over.

Als ik even voor 15:00 op mijn telefoon kijk, slaat de schrik me om het hart. In de zeldzaamheden app wordt een foto gedeeld met daarop een ‘enge’ vliegenvanger. Foto is gemaakt in de duinen bij Wassenaar. Ik probeer mezelf even voor de gek te houden en doe alsof ik de melding met foto niet heb gezien, en focus me vervolgens weer op Vlieland. Al zoekende naar Lepelaars komt er een piep binnen via Dutch Bird Alerts, ‘Bruine Vliegenvanger‘. Oei, dat zou een nieuwe soort voor Nederland zijn.

Even later weer een piep, een corrigerende piep wel te verstaan, het blijkt om een Roetvliegenvanger te gaan, nog zeldzamer! Een soort uit het hele verre oosten en pas de 3e voor Europa. Tja, daar sta je dan weer met je goeie gedrag, op het prachtige maar toch ook lastig af te geraken Vlieland. Er gaan slechts 3 afvaarten van en naar Vlieland. Ik realiseer me meteen dat er geen reguliere boot meer gaat vandaag, en om 19:00 zal de duisternis intreden. Kortom: vandaag naar Wassenaar is onhaalbaar.

En dan herbeleef ik de zondagmiddag van 24 oktober 2021, een déjà vu. Toen werd er rond 15:00 een Renvogel gemeld bij Bergen aan Zee. Toen zat ik op Schiermonnikoog met Siska, en was het ook onmogelijk nog dezelfde dag op tijd te zijn om de vogel te zien. Dit kwam gelukkig de volgende ochtend goed. Maar het was toen wel flink paniek, stressen en de moed zakte me flink in de schoenen. Nauwelijks kunnen slapen die nacht. Dit keer heb ik toch vooral berusting, gek genoeg. Ondanks dat Roetvliegenvanger een nieuwe soort is voor Nederland en het ook Europees gezien een megazeldzaamheid betreft. Wel komt er van vogelen even niks terecht en besluit ik polshoogte te nemen in het dorp om te kijken of ik andere vogelaars tegenkom. Ik zie een handjevol mensen als een gek richting de veerhaven fietsen. Wellicht pakt een select groepje de watertaxi naar het vasteland in de hoop de vliegenvanger nog voor het donker te kunnen zien (later bleek dit inderdaad te kloppen).

Ik leg me er uiteindelijk maar bij neer dat het ‘m vandaag niet gaat worden voor mij. Ik fiets weer terug richting Westerse veld en focus me weer op het hier en nu. Even verderop vind ik alsnog de gehoopte Lepelaars, 2 vogels rustend op het wad. Dan stopt er iemand naast mij, het blijkt Wietze Janse. We maken een praatje en gaan vervolgens ieder onze weg. Ik check om 16:00 in bij mijn accommodatie en ga even liggen. Vervolgens opfrissen en weer op de fiets richting het westen waar ik Jeroen, Merel en Lisette tref. Vervolgens ga ik met Jeroen vogelen. Een Bladkoning roept vanuit het bos en we vinden een IJsvogel op het wad. Tot slot nog even naar het uitzichtplateau Kooispleklid. Vanaf hier is het genieten van een fraaie zonsondergang, een mooi einde van een leuke vogeldag. Een dag die toch eindigt met gemengde gevoelens. Aan de ene kant blij om op Vlieland te zijn, aan de andere kant balen dat ik vandaag niet bij de Roetvliegenvanger kon zijn. Toch maar hopen op een herkansing morgen.

’s Avonds gezellig uit eten met Jeroen, Merel, Vincent, Gijs en Lisette bij de Oude Stoep. De gesprekken aan tafel gaan over van alles en nog wat, maar vogels zijn zoals altijd een terugkerend onderwerp. Regelmatig komt de Roetvliegenvanger ter sprake. Dit gaat gepaard met de nodige vragen. Zal de vogel er morgen nog zitten? Wat zullen we doen als de vogel ’s ochtends gemeld wordt? Hoe laat gaan de reguliere veerdiensten morgen naar de vaste wal? We proberen een inschatting te maken van onze kansen morgen. Een snelle check op de website van het KNMI laat zien dat het een heldere en droge nacht wordt, vrij weinig wind. Dat zijn goeie vertrekomstandigheden voor vogels. De kans is vrij groot dat de Roetvliegenvanger vannacht verder zal trekken. Maar het blijft koffiedik kijken. Het verleden heeft vaak genoeg laten zien dat een heldere en droge nacht niet per se het ‘ergste’ hoeft te betekenen. Folkert Jan en Rik hebben de vogel gezien. De groep die halsoverkop nog met de watertaxi van Vlieland is afgegaan, heeft de vogel op luttele minuten gemist.

6 oktober 2024

Na een heerlijke nachtrust op Vlieland gaat om 07:30 de wekker. Rustig ontbijten, koffie en om 08:30 zit ik op de fiets. Vlak voor het slapen gaan heb ik verschillende scenario’s in mijn hoofd uitgewerkt, voor wat betreft de Roetvliegenvanger. Ik had in eerste instantie het plan om ’s ochtends met de eerste boot van 06:50 van het eiland af te gaan, maar dit plan wordt gewijzigd naar de boot van 11:55. Vincent en Gijs zullen ook deze boot nemen, indien de vogel ’s ochtends teruggevonden wordt. Dan kan ik mooi aansluiten, ook gezelliger. Bovendien neem ik dan niet een te grote gok door al zo vroeg de boot te pakken, een dag vogelen op Vlieland missen en dat de vogel toch weg blijkt te zijn. Ergens ga ik er vanuit dat de vogel toch is vertrokken gezien het heldere weer afgelopen nacht. Een andere optie is, mocht de vogel pas ’s middags gemeld worden, om maandag met de eerste boot terug te gaan naar de vaste wal en dan met het OV richting Wassenaar te gaan. Uiteindelijk loopt het allemaal anders dan hierboven omschreven.

Na een rondje vogelen op de begraafplaats, waar nauwelijks een vogel zit, fiets ik richting Ankerplaats om te kijken of daar vogels zijn te vinden in de vele bosjes langs de zeereep. De dag begint goed met een overvliegende Appelvink, IJsgors en een Alk over zee. Een Grauwe Vliegenvanger en Braamsluiper zijn altijd leuk in oktober. Het lijken wel zo’n beetje de enige vogels in de bosjes. Dan richting Stortemelk, maar ook hier is het rustig. Wel hoor ik wederom een Bladkoning roepen vanuit het bos. Het is inmiddels 10:45 en al ruim 3 uur licht, nog geen melding van de Roetvliegenvanger. De hoop dat deze wordt teruggevonden vervliegt. En dan toch weer die berusting. Enerzijds jammer dat de vogel weg is/lijkt, anderzijds kan ik me erbij neerleggen dan ik niet halsoverkop Vlieland hoef te verlaten.

Ik fiets naar de ijsbaan om de Kokardezaagbek, die al een flinke poos op Vlieland verblijft, met een bezoek te vereren. Kokardezaagbek wordt in Nederland beschouwd als een escape (niet wilde vogel). Dit omdat er een groot aantal bewezen escapes van deze soort is aangetoond in Nederland. Desondanks is het toch een fraaie soort. In 2017 zag ik een vogel in Overijssel. Deze op Vlieland voelt toch interessanter dan de Overijssel vogel destijds. Al ga ik er vanuit dat ook deze vogel een escape is, gezien het toch wel iets te tamme gedrag. De eend is vrij goed te benaderen en laat zich goed fotograferen. Desondanks komt de eend ook schuw over en verdwijnt soms een tijdje tussen het riet. Al met al een mooie vogel en Wietze Janse zal hetzelfde hebben gedacht. Ook hier kom ik ‘m tegen. Even later voegt Jeroen Bes zich bij ons. Een Grote Lijster vliegt roepend over ons heen.

Net na 12:00 komt dan toch nog de verlossende melding, als een donderslag bij hemel. Via de zeldzaamheden app de woorden: “Tom ziet zojuist de vogel”, met daarbij een locatie. Ik kan het nauwelijks geloven, had de vogel al opgegeven. De Roetvliegenvanger was na uren zoeken teruggevonden. En daar gaat de rust weer, wederom een gevoel van machteloosheid en stress. En balen dat ik niet de eerste boot vanochtend heb gepakt, dan was ik nu al een eind op weg geweest. Wat nu? de reguliere boot van 11:55 is net vertrokken. Ik vraag Wietze wat zijn plan is, hij zal de reguliere boot van 14:30 pakken. Jeroen Bes heeft hetzelfde plan. In theorie is de vogel dan nog haalbaar, maar dan moet het onderweg wel een beetje meezitten in het verkeer. Ik besluit Vincent te bellen om te polsen wat zijn plan nu is. Hij wil ook nog steeds graag de vogel zien. Wat is wijsheid? We bedenken een plan.

De eerstvolgende reguliere boot van 14:30 is een optie, maar misschien toch te riskant. Als we deze pakken zijn we rond 16:00 op de vaste wal. Dan is het nog zeker dik 2 uur rijden naar Wassenaar. Dat zou betekenen dat we iets na 18:00 arriveren op de locatie van de Roetvliegenvanger. En dan moet het verkeer ook nog meezitten. Bovendien moet Vincent onderweg de auto nog opladen (elektrisch rijden), wat ook nog wat tijd in beslag neemt. Eigenlijk zit er nog maar 1 ding op, willen we nog een goeie kans maken om op tijd in Wassenaar te zijn. Een watertaxi naar Vlieland laten komen. Ik overleg dit met Vincent en hij vind het een goed idee. Vincent zal overleggen met Jeroen en Merel wat zij doen, ik zal een oproep plaatsen in 1 van de Vlieland vogel appgroepen.

Ik plaats een oproep en vrijwel meteen wordt ik gebeld door Berthil Bosch. Hij en Daniël Benders willen graag mee met de watertaxi. Oké, in ieder geval al 4 personen die mee gaan. Ik bel vervolgens met watertaxi De Bazuin in Harlingen. Vanaf dan gaat alles in een stroomversnelling. Met ongeveer een uur kunnen ze met een watertaxi in de jachthaven van Vlieland zijn, 13:30. Ik vraag naar de kosten en het maximaal aantal personen dat mee kan. Er kunnen 12 mensen mee. Ik ga er vanuit dat het gaat lukken om de watertaxi vol te krijgen, dus ik reserveer.

Vervolgens kom ik Gijs tegen, die ook interesse heeft. Jeroen belt, hij en Merel willen ook wel mee. 7 personen al, dat gaat mooi. De volgende 5 personen melden zich ook en binnen no time is de watertaxi volgeboekt. Op naar het dorp om mijn al ingepakte tas op te halen en snel op de fiets naar de jachthaven. Vincent heeft ondertussen geregeld dat we onze fiets in de jachthaven kunnen inleveren bij het Zeelen filiaal aldaar. Dat scheelt een flink stuk lopen vanaf het dorp naar de jachthaven. Berthil en Daniël zitten al te wachten in de jachthaven. Vervolgens is Vincent de eerste die komt aangefietst, al snel gevolgd door Jeroen, Merel en Gijs. Ook de rest van het watertaxi gezelschap is ruim op tijd. Nu de watertaxi nog. Deze is keurig op de afgesproken tijd in de jachthaven. Snel springen we aan boord.

De watertaxi rit verloopt vrij wild maar voorspoedig. Even uitwaaien op het dek, Eiders vliegen voorbij, Zeekoet dobberend in het golvende water. Nog voor 14:30 arriveren we in Harlingen. We bedanken de kapitein en we spoeden ons richting de terminal. Vincent trekt een sprintje naar zijn auto op de grote parkeerplaats verderop. Al snel is ie terug bij ons en laden we onze spullen en bagage in de auto. Op naar Wassenaar! Onderweg zoeken we een tactisch punt op om de auto aan de lader te zetten. Aanvankelijk wordt gekozen voor Den Oever, maar de laadpaal hier blijkt veel te traag. Toch maar naar een Fastned oplaadpunt een stukje verderop langs de A7, volgens Vincent is dit de meest veilige keuze om snel de auto op te laden. De nog resterende kilometers worden nauwlettend in de gaten gehouden en het komt aan op tactische keuzes nu. We moeten immers niet stil komen te staan.

Eenmaal bij het Fastned oplaadpunt t.h.v. Abbekerk zit het even niet mee. Alle 4 oplaadpunten zijn bezet. Vincent gaat verhaal halen bij de automobilisten. Ons geduld wordt op de proef gesteld, er zit even niks anders op dan afwachten. De spanning neemt toch wel wat toe. Het eerste deel van onze reis verliep zo voorspoedig, nu voelt het alsof we zijn gestrand op een zandbank. Cecile en Bram, die ook mee gingen op de watertaxi, zitten in hetzelfde schuitje. Gelukkig duurt het niet al te lang, er komt een oplaadpunt vrij. Snel de auto aan de lader en hier gaat het laden wel lekker snel. Al snel zijn we weer onderweg. De laatste berichten omtrent de Roetvliegenvanger zijn positief. Vogel wordt regelmatig gemeld, is af en toe even uit beeld, maar lijkt rustig ter plaatse.

Rondom Zaandam, Assendelft en Haarlem hebben meerdere ongelukken plaatsgevonden op de weg. Dit zorgt voor omleidingen, files en dus vertraging. Even lijkt alles tegen te zitten op de weg, maar uiteindelijk komen we in de buurt van Leiden, Katwijk en Wassenaar. Het laatste stukje van de rit verloopt voorspoedig. Vlak voor aankomst een ‘piepje in de rug’, de melding dat de Roetvliegenvanger zich zojuist prachtig heeft laten zien aan een grote groep vogelaars. Bijgevoegd een locatie waar de vogel voor het laatst is gezien. Nu wordt het wel erg spannend. Rond 17:30 arriveren we op parkeerplaats ‘De Kuil’, even ten westen van Ganzenhoek, het bosgebied waar de Roetvliegenvanger zich ophoudt. Snel lopen en rennen we die kant op. Onderweg komen we glimlachende vogelaars tegen die de vogel al hebben gezien. De spanning neemt nog meer toe, mijn hart bonkt in mijn keel.

Een kleine 10 minuten later voegen we ons bij een nog altijd grote groep vogelaars. We treffen ook Folkert Jan en Jannie met de kinderen. Folkert Jan heeft de vogel mooi kunnen filmen. Inmiddels is de uit Azië afkomstige vliegenvanger alweer een tijdje uit beeld. Lijkt regelmatig terug te keren in de toppen van dennen die door de zon worden beschenen. Hier jaagt de vogel op insecten zoals libellen en vliegjes. Ons geduld wordt wederom op de proef gesteld. We zoeken, kijken, praten met andere vogelaars, wachten, hopen. We kijken gespannen toe hoe het zonlicht langzaam afneemt. Met het afnemende zonlicht lijkt de kans op het zien van de vogel ook af te nemen. Gister werd de vogel voor het laatst om 18:00 gezien. Wellicht wordt de vogel naarmate het zonlicht afneemt steeds minder actief, omdat insecten dan ook minder actief worden.

En dan opeens, als je nog weinig vertrouwen hebt in een goede afloop, een kreet vanuit het bos. De vogel wordt weer gezien vanaf de andere kant waar wij staan. Ik trek een snelle sprint zoals ik al zo vaak deed op zo’n moment, manoeuvreer me tussen de meute en bosjes door en sluit me aan bij de mensen die de vogel in beeld hebben. Er worden herkenningspunten genoemd, aanwijzingen, ergens bij een lichte den, linker zijtak op een paar meter hoogte. Mensen weten niet hoe ze moeten staan om de vogel in beeld te krijgen, sommige mensen hebben de vogel meteen in beeld. Bij mij duurt het even, maar uiteindelijk zie ik de vogel kort maar mooi zitten. En daar is dan eindelijk die intense ontlading. Binnen enkele seconden vloeit alle stress en spanning van me af. Even later vliegt de vogel weer verder het bos in. Felicitaties en omhelzingen volgen, eindelijk toch deze zeldzaamheid op het netvlies. Toch nog.

Op het moment dat je zo’n zeldzame vogel dan mag zien na alle moeite, doet dat iets met je als vogelaar. Een grote opluchting en een ongekend geluksgevoel. Voor niet-vogelaars misschien moeilijk te begrijpen. Weer een bijzondere herinnering erbij, weer een nieuwe soort gezien, en mijn eerste twitch per watertaxi, wat een avontuur. Al die gevoelens en gedachten die in zo’n korte tijd door je heen gaan. En de vogel zelf blijft uiteindelijk het meeste bij. Ik kwam de Roetvliegenvanger al verschillende keren tegen in het boek ‘zeldzame vogels in Europa’ en vorig jaar zat er een Roetvliegenvanger in Noorwegen. Maar ik had niet verwacht de soort in Nederland te gaan zien. De Roetvliegenvanger is dan ook 1 van de zeldzaamste soorten die ik tot nu toe zag in Nederland.

Op de terugweg naar Friesland stoppen we in Sassenheim, zetten we Gijs op de trein en eten een hapje. Ter hoogte van Joure/Oudehaske komen we weer even stil te staan, ook hier een ongeluk. We kunnen het niet meer bijhouden, hoeveel ongelukken we vandaag zijn gepasseerd. Het doet er ook niet echt toe, we hebben een Roetvliegenvanger gezien. De 1e waarneming voor Nederland en de 3e voor Europa, na waarnemingen in IJsland (2012) en Noorwegen (2023). Mijn dank gaat uit naar Bas van Gennip voor het ontdekken, Tom van der Have voor het herontdekken (en tijdig doorgeven), Vincent voor het rijden en iedereen die deel uit heeft gemaakt van deze twitch voor de gezelligheid en het delen in de vreugde. Ook dank aan Wietze Janse van wie ik een foto van de Roetvliegenvanger mocht gebruiken. Een verslag van de ontdekking is hier te lezen.