Intro
In het kader van mijn 1000 soortenjaar Beetsterzwaag, een overzicht van herpetofauna waarnemingen in maart. Een maand waarin zonnige dagen schaars waren, maar de temperatuur toch vaak vrij aangenaam was. Het eerste weekend van maart was zacht en zonnig en begon leuk met de eerste reptielen en amfibieën van het seizoen. Voor de huidige stand van zaken omtrent mijn 1000 soortenjaar, zie: 1000 soortenjaar Beetsterzwaag e.o.
Reptielen en amfibieën in Beetsterzwaag e.o.
In- en rondom Beetsterzwaag komen 4 soorten reptielen en 8 soorten amfibieën voor (Bastaardkikker meegerekend). Hieronder een opsomming van de soorten.
Reptielen
- Levendbarende Hagedis
- Hazelworm
- Adder
- Ringslang
Amfibieën
- Bruine Kikker
- Heikikker
- Poelkikker
- Bastaardkikker (kruising tussen Poelkikker en Meerkikker)
- Meerkikker
- Gewone Pad
- Rugstreeppad
- Kleine Watersalamander
Verspreiding van soorten
De bossen van Beetsterzwaag zijn een belangrijk kerngebied van de Hazelworm in Friesland. De soort leeft hier op open plekken, een aantal heideterreintjes en langs structuurrijke bosranden. Provinciaal gezien is de Hazelworm een schaarse soort. De Levendbarende Hagedis en Ringslang zijn vrij algemeen en komen meer verspreid voor in de omgeving.
De Ringslang is een mobiele soort die grote afstanden kan afleggen. De soort heeft een voorkeur voor waterrijke gebieden, maar kan ook ver van water worden waargenomen. In de bossen, vennen, heideterreinen en langs het riviertje Komingsdiep komen de grootste dichtheden voor, maar de Ringslang kan ook worden aangetroffen in tuinen, parken, graslanden en houtwallen. De kwetsbare Adder is zeldzaam en komt alleen voor in enkele natte heideterreinen.
Van de amfibieën komen Bruine Kikker, Gewone Pad, Bastaardkikker en Kleine Watersalamander verspreid voor, hoewel de aantallen per locatie kunnen verschillen. De verspreiding van Heikikker komt sterk met overeen met die van Ringslang en Levendbarende Hagedis, maar de soort is sterk gebonden aan vochtige heide en vennen. Her en der is de soort te vinden in vochtige graslanden, vooral wanneer er aansluiting is met heideterreinen. De Poelkikker is zeldzaam en komt deels samen met de Adder voor in enkele natte heideterreinen. De Meerkikker komt plaatselijk voor in enkele grotere vennen en weilanden met brede sloten. Richting het noorden en westen van Friesland is de soort algemener. De Rugstreeppad komt bij Beetsterzwaag alleen ten westen van de snelweg A7 voor.
Waarnemingen maart 2024
Na een voornamelijk natte en grijze februari, dienden op 1 maart de eerste reptielen en amfibieën van 2024 zich aan bij mij. Die middag scheen een krappe 2 uur de zon en was het op luwe plekjes, uit de wind, redelijk goed vertoeven voor reptielen en amfibieën. 6 Levendbarende Hagedissen en 2 groene kikkers spec waren een mooi begin van het herpetofauna seizoen van 2024. Groene kikkers zag ik nog nooit zo vroeg in het jaar. Op 3 maart was het prachtig voorjaarsweer en zag ik met Siska 2 Bruine Kikkers, weer een groene kikker spec. en de eerste Hazelworm van het jaar.
Op de zonnige middag van 8 maart zag ik iets wat ik nog nooit eerder had meegemaakt in de bossen van Beetsterzwaag. Maar liefst 3 Hazelwormen binnen 5 minuten. Bijzonder, aangezien ik nog nooit meer dan 1 exemplaar van deze verborgen levende soort op 1 dag aantrof te Beetsterzwaag.
Op 14 maart diende zich de volgende zonnige lentedag aan. Ik zag op de Liphústerheide naast enkele Levendbarende Hagedissen, ook de eerste Ringslang van het jaar. Een prachtig vrouwtje van bijna 1 meter lang. Het dier kwam tevoorschijn uit een graspol en gleed de voorjaarszon tegemoet. Vervolgens nam ze een uitgebreid zonnebad. De Ringslang was prachtig te volgen en leek niet in de gaten te hebben dat ze werd bewonderd door een gelukkige natuurvorser. Op een gegeven moment zag ik haar opgerold liggen langs een sloot, deels verborgen tussen struiken. Even later lag ze weer open en bloot te zonnen. En mijn geluk was nog niet op, want later op de dag trof ik een Hazelworm op een voor mij nieuwe locatie, erg leuk. Hoeveel Hazelwormen zullen er stiekem zitten in Beetsterzwaag?
Op de vrij zwoele middag van 25 maart begonnen de Heikikkers in koor te roepen op de Liphústerheide. Altijd weer een fijn voorjaarsgeluid. De dieren horen was gemakkelijk, ze zien was een stuk lastiger, de meeste dieren zaten goed verscholen tussen vegetatie bestaande uit pollen pitrus, pijpenstrootje en veenmossen. Op zich jammer, aangezien de mannetjes in maart tot begin april prachtig paarsblauw van kleur zijn. Toch lukte het met een beetje geluk enkele exemplaren in het vizier te krijgen.
Na genoten te hebben van tientallen Heikikkers (het zijn er weleens meer geweest), ging ik weer op zoek naar reptielen. En wederom met resultaat, 7 Levendbarende Hagedissen en de eerste Adder van het jaar lieten zich mooi bekijken. Adder is in mijn beleving altijd al schaars tot zeldzaam geweest in de omgeving van Beetsterzwaag, nog nooit zag ik meer dan 1tot 3 exemplaren op een dag. De Adder is duidelijk in aantal afgenomen in de loop der jaren. Dus ik spring een gat in de lucht als ik deze fraaie, onschuldige maar gevoelige soort tegenkom. Zeker als het ook nog om een voor mij nieuwe locatie gaat.
Verschillende factoren spelen een rol bij de afname van Adders. Droge zomers en natte winters bijvoorbeeld. De Adder heeft te lijden onder verdroging, maar ook het onder water lopen van overwinteringsplaatsen als gevolg van hevige regenval kan desastreus uitpakken voor de soort. Ook toegenomen recreatie lijkt een rol te spelen. Loslopende honden leiden vaak tot verstoring, mountainbikers zorgen voor verkeersslachtoffers op zandpaden. Adders zijn vrij sloom en dus extra kwetsbaar als ze liggen te zonnen op zand- en fietspaden.
Op de laatste dag van maart zie ik met Siska de tweede Adder van het jaar, een mooi vrouwtje. Verder is het weer genieten van Heikikkers die zich nu ook beter laten zien en meerdere Poelkikkers. Ook zien we een behoorlijk grote groene kikker. Gezien het formaat zou het weleens een Meerkikker geweest kunnen zijn. De laatste dag van maart wordt zo positief en in lentesfeer afgesloten. Hopelijk blijven de populaties reptielen en amfibieën in- en rondom Beetsterzwaag nog lang voortbestaan. Ook omdat Beetsterzwaag een belangrijk gebied is voor veel soorten op provinciaal niveau.
NATUURVERSLAVING 