Patchwork challenge 2024 – Beetsterzwaag [Deel 2]

Terugblik op januari: een vogelrijke maand op de local patch

In het kader van de patchwork challenge (PWC) 2024 – vogelen dicht bij huis – zal ik regelmatig mijn mooiste waarnemingen en hoogtepunten delen. In de vorige blog (deel 1) over de patchwork challenge ging ik in op de local patch (een vogelgebied in eigen omgeving), de patchwork challenge in het algemeen en mijn eigen local patch in Beetsterzwaag (en omgeving). In dit blog, deel 2, blik ik terug op januari.

Aftrap van de PWC 2024

Na een fijne jaarwisseling op het mooie Schiermonnikoog, was ik op 3 januari weer in het pittoreske en bosrijke Beetsterzwaag. Op oudjaarsavond had ik na het lezen over de patchwork challenge, al een patchwork gebied (local patch) aangemaakt op waarneming.nl. Die woensdag van 3 januari maakte ik mijn eerste patchwork rondje rondom huis. Dit leverde toch al vrij snel de eerste 27 soorten op, met enkele leuke krenten in de pap zoals Appelvink, Kleine Barmsijs, Keep, Glanskop en Vuurgoudhaan.

De volgende dag, donderdag 4 januari, stond een nieuwjaars big day op het programma met Folkert Jan en Jeroen. Vanaf het eerste licht tot aan het donker proberen zoveel mogelijk soorten te zien in de provincie Fryslân. De vogeldag startte bij mijn huis, vanwaar we langzaam de bossen introkken. We zagen leuke soorten, waarvan ook een aantal binnen mijn local patch. Groene Specht, Goudvink, Zanglijster en bosvogels zoals Kuifmees en Zwarte Mees lieten van zich horen. Een groepje overvliegende Kruisbekken waren enigszins onverwacht en een fijne big day soort, maar vlogen helaas net buiten mijn patch.

Waterwild en meer op- en rondom de zandwinplas

Het meest interessante deelgebied binnen mijn local patch tot dusver betreft de zandwinplas bij de A7. Niet per se een mooi gebied, want een deel van de plas is gevuld met drijvende zonnepanelen, er zijn aan de oostkant werkzaamheden met groot materieel en het ligt tegen de snelweg aan. Na mijn bevindingen vorig jaar bij deze plas (ik kwam er regelmatig), wist ik dat ik ten minste een deel van dit vrij grote open water moest opnemen in mijn patchwork challenge. Het heeft namelijk een flinke aantrekkingskracht op vogels. Naast waterwild zoals eenden, ganzen en futen, ook meeuwen, steltlopers en roofvogels. Op 10 januari bracht ik een eerste bezoek in het kader van de PWC 2024. En toen werd meteen bevestigd dat het een goeie keuze was om dit gebied mee te nemen in de PWC. Binnen no time zag ik een breed scala aan soorten, waaronder enkele schaarse.

Als ik met mijn telescoop (onmisbaar op deze plek) de plas afzoek, kan ik de ene na de andere soort noteren, vooral de eenden doen het goed. Mooie aantallen Smient, Pijlstaart en Krakeend, maar ook 8 Tafeleenden en 6 Bergeenden. Vooral Bergeend is toch vrij schaars en zit hier niet standaard. Andere leuke soorten zijn een Waterpieper en Watersnippen die zich ophouden in de slootjes. Door de vorst en sneeuw zijn de slootjes rondom de plas aardig gevuld met snippen. En ja hoor, als ik wat doorzoek weet ik ook een Bokje te vinden, één van de beste soorten tot dusver binnen mijn local patch.

Stilte op de hei

De volgende dag, op 11 januari, is het tijd voor een eerste bezoekje aan de Liphústerheide. In de winter zitten er weinig vogels, maar soms is 1 goeie, schaarse soort genoeg. Binnen enkele minuten heb ik deze ene schaarse soort in beeld, de Klapekster die hier overwintert. De wintergast zit op flinke afstand en vliegt van berkenboom naar berkenboom, lijkt af en toe van de aardbodem verdwenen, maar zit dan opeens weer in een dode boom te pronken. Een Rietgors doemt op in een berkenboom terwijl de Klapekster weer uit beeld is. Als ik terugloop naar mijn fiets stoot ik een Houtsnip op. Het mag dan doodstil zijn op de hei, met zowel Klapekster als Houtsnip in korte tijd voelt het een beetje alsof ik een lot uit de loterij heb getrokken.

‘Mibo’ vanuit huis

Zaterdag 13 januari is zoals vaak de afgelopen tijd een grauwe dag. Na een rondje hardlopen, waarbij een Zwarte Specht, Putter en Waterhoen de dag een beetje kleur geven, loop ik even de achtertuin in om wat vogelvoer op te hangen in de struiken en bomen tegenover mijn raam. Vlak voordat ik weer naar binnen ga, vliegt een mannetje Grote Zaagbek over huis, een gelukje. Op de zandwinplas was geen Grote Zaagbek (of Nonnetje) te bekennen.

Als ik ’s middags achter mijn laptop zit, kijk ik zoals zo vaak regelmatig naar buiten. Dat levert af en toe leuke waarnemingen op van alledaagse tuinvogels, maar ook minder alledaagse soorten zoals Groene Specht, Goudvink en Eekhoorn. Rond 15:00 wordt mijn aandacht getrokken door roepende Appelvinken. Ik zie 2 vogels bovenin één van de eiken zitten, verrekijker erbij, het blijken Spreeuwen. Vlak onder de Spreeuwen zie ik iets anders, het typische silhouet van een specht ontwaart zich tussen de takken. Heel voorzichtig kruipt de vogel omhoog, richting de kruin. Als ik de vogel in de verrekijker heb, gaat mijn hart sneller kloppen. Een specht met een mooi wit kopje, zwarte kraaloogjes in contrast met het wit. De kruin lijkt zo goed als rood, weinig tot geen zwart. Flinke streping op de onderdelen. Heb ik een ‘Mibo‘ (Middelste Bonte Specht) in het vizier?

Het licht is slecht en het raam vertroebeld het beeld. Maar dit moest wel een Middelste Bonte Specht zijn. Snel de telescoop erbij, even zoeken, vogel in beeld zetten en inzoomen. Het betreft inderdaad een mooie Middelste Bonte. De vogel zit inmiddels stil op een tak, een beetje om zich heen kijkend, roept niet. Gister (12-01) hoorde ik al een Middelste Bonte Specht roepen, maar zien is toch leuker. Prachtige vogel om zo in de tuin te hebben en vanuit huis te ontdekken. Zo zie je maar weer, om iets leuks te ontdekken hoef je niet ver van huis. De Middelste Bonte Specht kan op meerdere plekken worden aangetroffen in Beetsterzwaag, maar is nog steeds schaars. De meest kansrijke plekken zijn bossen, parken en tuinen met oude eikenbomen.

Schitteren door afwezigheid

Waar je schaarse soorten aantreft die je niet meteen verwacht op bepaalde plekken, zijn er ook soorten die je wel verwacht, maar toch opvallend afwezig zijn. Soorten die door afwezigheid schitteren. In Beetsterzwaag is een algemene soort als de Ekster bijvoorbeeld opvallend schaars. In 2023 kwam ik de soort incidenteel tegen, maar als je een Ekster wilt zien in Beetsterzwaag moet je er echt je best voor doen en goed zoeken. Het is overduidelijk dat Eksters dit bosrijke gebied vermijden en wellicht speelt de aanwezigheid van predatoren zoals Havik, Sperwer en Zwarte Kraai ook een rol. Als ik een Ekster tegenkom in Beetsterzwaag voelt het bijna alsof ik naar iets zeldzaams kijk. Op 23 januari liep ik toevallig weer een Ekster tegen het lijf, toch fijn dat deze doorgaans algemene soort niet ontbreekt op mijn local patch.

Een andere soort die lang op zich heeft laten wachten is de Bosuil. Je kunt je haast geen betere plek bedenken voor Bosuilen dan Beetsterzwaag. Als je op een heldere avond of nacht met windstil weer een rondje loopt of fietst door Beetsterzwaag hoor je vaak binnen de kortste keren wel een vogel roepen. En heel vaak hoor ik de soort zelfs met het grootste gemak vanuit huis. Vooral in de maanden september, oktober en november hoorde ik de soort dagelijks. Vaak betrof het dan een mannetje en een vrouwtje. Op 19 december hoorde ik het mannetje nog even roepen, maar nadien werd het stil.

De eerste 3 weken van januari ging ik er vaak ’s avonds op uit in de hoop op uilen. Helaas viel dit behoorlijk tegen. Zelfs een uur lang rondlopen door het bos en langs andere geschikte plekken leverde niks op. Ondanks de perfecte weersomstandigheden. Toch werd het vele zoeken en luisteren beloond met een uil die ik minder snel had verwacht, een Ransuil. Een soort die ik in 2023 nauwelijks in Beetsterzwaag wist te traceren. Ook met de Bosuil kwam het uiteindelijk goed. Tijdens de stormachtige avond van 21 januari een roepend vrouwtje bij huis. Dit soort momenten, waarop je het niet verwacht, maken het toch weer extra leuk en bijzonder. Wellicht was het vrouwtje op zoek naar mannelijk gezelschap?

De hoogtepunten van januari op een rijtje

In totaal wist ik 88 soorten waar te nemen in januari, zie hier mijn lijst met waargenomen soorten. Hieronder een opsomming van de mooiste momenten en schaarse soorten:

• Middelste Bonte Specht (nieuwe tuinsoort)
• Bokje (schaars)
• Houtsnip (schaars)
• Goudplevier (meerdere groepjes, doorgaans schaars)

• Ransuil (schaars)
• Bosuil (op onverwacht moment, tijdens storm)
• Ekster (schaars)
• Waterpieper (schaars)
• Bergeend (schaars)
• Grote Zaagbek (over huis vliegend)
• Nonnetje (schaars)
• Klapekster (schaars)
• Slechtvalk (schaars, fraai jagend boven de zandwinplas)
• Pontische Meeuw (schaars)
• Toendrarietgans (schaars deze winter, vorig jaar algemener)
• IJsvogel (schaars)

De maand januari was dus een zeer geslaagde maand voor de patchwork challenge. Wat voor verrassingen zal februari in petto hebben?